پزشکیسلامت باش

سندرم متابولیک چیست؟ آیا به آن مبتلا هستید؟

سندرم متابولیک مجموعه‌ای از عوامل خطرزای متابولیک است که در یک فرد گرد ایجاد می‌شود. این عوامل متابولیک شامل مقاومت به انسولین، فشار خون بالا، اختلالات کلسترول و افزایش خطر لخته شدن خون می‌باشند. افراد مبتلا به این سندروم اغلب دچار اضافه وزن یا چاقی هستند.

سندرم متابولیک چیست؟

ارتباط بین برخی اختلالات متابولیکی و بیماری قلبی عروقی از دهه ۱۹۴۰ شناخته شده است. سندرم متابولیک یک عامل خطر برای بیماری‌های قلبی عروقی و دیابت نوع ۲ است. مقاومت به انسولین، به کاهش توانایی سلول‌ها برای پاسخ به عملکرد انسولین در افزایش انتقال قند به فرم گلوکز، از خون به عضله و دیگر بافت‌ها اطلاق می‌شود و دیابت نوع ۲ ناشی از مقاومت به انسولین است. سندرم متابولیک با عناوین دیگری مانند سندروم  X، سندرم مقاومت به انسولین یا سندرم دیسمتابولیک شناخته شده است.

سندرم متابولیک چگونه تعریف می شود؟

بر اساس دستورالعمل های مؤسسه ملی قلب، ریه و خون (NHLBI) و انجمن قلب آمریکا (AHA)، دارا بودن سه ویژگی از موارد زیر در یک فرد یعنی او مبتلا به سندرم متابولیک می‌شود:

  • چاقی شکم: دور کمر ۱۰۲ سانتی متری (۴۰ اینچ) یا بیشتر در مردان و ۸۸ سانتی متر (۳۵ اینچ) یا بیشتر در زنان است. برای نژادهای آمریکایی آسیایی، مقادیر قطعی ۹۰ سانتی‌متر (۳۵ اینچ) یا بیشتر در مردان و ۸۰ سانتی‌متر (۳۲ اینچ) یا بیشتر در زنان
  • تري‌گليسريد سرم خون ۱۵۰ ميلي‌گرم در دسي‌ليتر يا بالاتر
  • HDL کلسترول ۴۰mg / dl  یا پایین تر در مردان و ۵۰mg / dl  یا پایین تر در زنان
  • فشار خون ۱۳۰/۸۵ یا بیشتر
  • قند خون ناشتا mg / dl 100 یا بالاتر

سندروم متابولیک چقدر شایع است؟

سندرم متابولیک بسیار شایع است، تقریبا ۳۲٪  از جمعیت ایالات متحده آمریکا دارای سندرم X و حدود ۸۵٪ از افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ دارای همین سندرم هستند. تخمین زده ‌می‌شود حدود ۲۵  درصد از بزرگسالان در اروپا و آمریکای لاتین به این وضعیت دچار شده ودر کشورهای توسعه یافته در آسیای شرقی نیز رو به افزایش است. در آمریکا، آمریکایی‌های مکزیکی بیشترین شیوع سندرم متابولیک را دارند. شیوع این سندرم با بالا رفتن سن افزایش می‌یابد و حدود ۴۰٪ افراد بالای ۶۰ سال تحت تاثیر قرار می‌گیرند.

علت چیست و عوامل خطر سندرم متابولیک کدامند؟

همانطور که در بسیاری از شرایط پزشکی نیز صادق است، ژنتیک و محیط هر دو نقش مهمی در افزایش سندرم متابولیک دارند. عوامل ژنتیکی بر هر یک از مولفه‌های فردی این سندرم و خود سندرم تأثیر می‌گذارند. سابقه خانوادگی که شامل دیابت نوع ۲، فشار خون بالا و بیماری‌های قلبی است، احتمال بیشتری را برای ایجاد سندرم متابولیک در فرد به وجود می‌آورد. مسائل محیطی مانند سطح فعالیت پایین، شیوه زندگی بی‌تحرک و افزایش وزن پیش‌رونده نیز به شدت خطر ابتلا به این مشکل را افزایش می‌دهد. سندرم متابولیک در حدود ۵٪ از افراد با وزن طبیعی، ۲۲٪ کسانی که اضافه وزن دارند و ۶۰٪ از افرادی که چاق هستند، وجود دارد. خطر ابتلا به این سندرم در بزرگسالانی که پنج یا بیشتر پوند در سال به وزن‌شان اضافه می‌شود تا ۴۵٪ افزایش می‌یابد.

در حالی که چاقی خود به احتمال زیاد بزرگترین عامل خطر است، دیگر عوامل نگران کننده عبارتند از:

  • زنان بعد از یائسگی
  • سیگار کشیدن
  • خوردن رژیم غذایی با کربوهیدرات بیش از حد بالا
  • شیوه زندگی کم تحرک

علائم سندرم متابولیک چیست؟

سندرم متابولیک شرایطی است که به طور کلی علائم ندارد، اگر فرد دارای عوامل خطر برای سندرم متابولیک (به ویژه دور کمر بزرگ)، پزشک می‌تواند با ارزیابی سایر عوامل خطرناک به او کمک کند.

چرا باید درباره سندرم متابولیک بدانیم؟

سندرم متابولیک از اهمیت زیادی برخوردار است زیرا عامل خطر مهم برای افزایش دیابت نوع ۲ و بیماری‌های قلبی است که امروزه از شایع‌ترین و مهم‌ترین بیماری‌های مزمن هستند. سندرم متابولیک با تجمع چربی در کبد (کبد چرب) همراه است، که منجر به التهاب و احتمال ابتلا به سیروز آن می‌شود. کلیه‌ها نیز تحت تاثیر قرار می‌گیرند، زیرا بین این بیماری و میکروآلبومینوری ارتباط زیادی وجود دارد – ورود پروتئین به ادرار، نشانه خفیف اما واضح از آسیب کلیه تحت تأثیر این سندرم است. سایر مشکلات مرتبط با سندرم X شامل آپنه انسدادی خواب، سندرم تخمدان پلی کیستیک، افزایش خطر ابتلا به زوال عقل با پیری و کاهش شناختی در سالمندان بیان شده است.

درمان سندرم متابولیک چیست؟

اهداف اصلی درمان جلوگیری از هر دو علت اصلی سندرم X ، یعنی دیابت نوع ۲ و عوامل خطر قلبی عروقی است، که آن‌ها ادامه پیدا نکنند. همانطور که قبلا بحث شده است، اکثریت افراد مبتلا به سندرم متابولیک دارای اضافه وزن و زندگی کم تحرک هستند. اصلاح شیوه زندگی درمان ترجیحی سندرم متابولیک است، کاهش وزن معمولا نیاز به یک برنامه چند منظوره دارد که به طور خاص برای رژیم غذایی و ورزش مناسب طراحی شده باشد. ترک سیگار جزء مهم درمان است و گاهی اوقات داروها نیز می‌توانند مفید واقع شوند.

رژیم غذایی و سندرم متابولیک

بحث مفصل درباره درمان به وسیله رژیم غذایی و جوانب مثبت و منفی این رژیم‌ها فراتر از محدوده این مطلب است. با این حال، در حال حاضر روند استفاده از رژیم غذایی مدیترانه‌ای – که غنی از چربی‌های “خوب” (روغن زیتون) و مقدار معینی از کربوهیدرات‌ها و پروتئین‌ها (از جمله ماهی و مرغ) است. رژیم مدیترانه‌ای خوشمزه و راحت است، علاوه بر این، مطالعات اخیر نشان داده‌اند که در مقایسه با یک رژیم غذایی کم چربی کاهش وزن بیشتر و پایدارتری را برای افراد تحت این رژیم به همراه داشته و همچنین بهبود بیشتری در فشار خون، سطح کلسترول و دیگر نشانگرهای بیماری قلبی – که همه آن‌ها در ارزيابی و درمان سندرم متابوليک مهم هستند؛ را دارد. سایر برنامه‌های تغذیه ای که ممکن است برای افراد مبتلا به سندرم متابولیک توصیه شوند عبارتند از: رژیم غذایی انجمن رژیم آمریکا (ADA) و رژیم غذایی برای توقف فشار خون بالا (DASH).

ورزش و سندرم متابولیک

انجام ورزش پایدار، برای مثال ۳۰ دقیقه پیاده‌روی یا هر فعالیت بدنی مناسب دیگر، پنج روز در هفته برای شروع مناسب است و هیچ منع پزشکی وجود ندارد. در صورت بروز هر گونه نگرانی خاص در این زمینه، ابتدا با پزشک خود مشورت کنید. ورزش بر فشار خون، سطح کلسترول و حساسیت به انسولین، صرف نظر از اینکه آیا وزن کاهش یابد یا خیر، تأثیر مثبت دارد. بنابراین، ورزش به خودی خود یک ابزار مفید برای درمان سندرم متابولیک است.

جراحی زیبایی برای حذف چربی

بعضی از افراد ممکن است بپرسند: چرا لیپوساکشن شکم را انجام ندهیم تا مقدار زیادی از چربی شکم که بخش بزرگی از این مشکل است را حذف کنیم؟ پاسخ به این سوال این است که تاکنون داده‌ها و تحقیقات انجام شده در این زمینه هیچ اثر مثبتی از لیپوساکشن بر حساسیت به انسولین، فشار خون یا میزان کلسترول نشان نداده‌اند. رژیم غذایی و ورزش هنوز هم درمان اولیه ترجیحی برای سندرم متابولیک است.

اگر تغییرات شیوه زندگی برای درمان سندرم متابولیک کافی نیست چه باید کرد؟

اگر تغییر در شیوه زندگی این مشکل را برطرف نکند، چه اتفاقی می‌افتد؟ انواع دارو برای کنترل سطح کلسترول، چربی و فشار خون بالا می‌تواند مورد توجه قرار گیرد. اگر فردی تا به حال دچار حمله قلبی شده باشد، LDL  یا همان کلسترول بد او باید به کمتر از ۷۰mg / dl  کاهش یابد. خطر حمله قلبی در فرد مبتلا به دیابت مانند فردی است که در حال حاضر حمله قلبی برای او اتفاق افتاده و باید به همان شیوه درمان شود. اگر مبتلا به سندرم متابولیک باشید، نیازمند بررسی دقیق در مورد لیپید درمانی هستید، زیرا هر فرد نسبت به دیگران خاص و منحصر به فرد است.

فشار خون تعیین شده به عنوان معیار سنجش سندرم X معمولاً کمتر از ۱۳۰/۸۰ در نظر گرفته شده است. برخی داروهای فشار خون مزایای بیشتری علاوه بر کاهش فشار خون دارند، به عنوان مثال، یک دسته از داروهای فشار خون به نام مهار کننده‌های ACE  میزان مقاومت به انسولین را کاهش داده و در واقع باعث جلوگیری از دیابت نوع ۲ می‌شوند. به همین دلیل انتخاب داروهای فشار خون در سندرم متابولیک بسیار مهم است.

این موضوع که یک داروی تجویز شده برای یک شرایط خاص اثرات مفید دیگری نیز داشته باشد، کشف جدیدی نیست. داروهای مورد استفاده برای درمان قند خون بالا و مقاومت به انسولین ممکن است اثرات مثبتی بر فشار خون و محتوی کلسترول داشته باشند. متفورمین (Glucophage) که معمولاً برای درمان دیابت نوع ۲ تجویز می‌شود برای پیشگیری از ابتلا به دیابت در افراد مبتلا به سندرم متابولیک نیز کمک کننده است. با این حال، اگر افراد مبتلا به سندرم X، دیابت آشکار نداشته باشند، در حال حاضر هیچ دستورالعملی در مورد درمان این بیماران با متفورمین وجود ندارد.

 

خلاصه ای از سندرم متابولیک

انتخاب سبک زندگی سالم مانند ورزش؛ کاهش وزن؛ کاهش فشار خون، کلسترول و تری گلیسیرید بیشترین احتمال را برای کاهش شانس ایجاد سندرم متابولیک ایجاد می‌کند.

پیام نهایی تغییر در شیوه زندگی سالم است. برخی پیشنهادات برای انجام این کار عبارتند از:

  • دعوت از یک دوست برای ورزش با شما
  • در هنگام تعطیلات و فراغت، پیاده روی کنید، حتی اگر در اطراف ساختمان باشد
  • افزایش مصرف میوه‌ها و سبزی‌ها و کاهش مصرف چربی‌ها
  • خرید مواد غذایی سالم در فروشگاه‌های مواد غذایی
  • تغذیه فرزندان خود را برای اطمینان از سالم بودن آن ارزیابی کنید
  • از کودکان بخواهید بیرون بیایند و بازی کنند
پیشگیری از سندرم متابولیک واقعاً به معنای داشتن شیوه زندگی سالم است.
منبع
medicinenet
برچسب ها

صدریه صامتی

کارشناسی ارشد مهندسی علوم و صنایع غذایی

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

همچنین ببینید

بستن
بستن
بستن