پزشکیسلامت باش

کلسترول خون چیست و چطور میتوان آن را کاهش داد

کلسترول خون نامی آشنا برای همه ما است، به خصوص زمان آزمایش خون‌مان در معاینات دوره‌ای و بررسی سلامت کلی. شناختن این ماده، انواع و چگونگی عملکرد آن سبب می‌شود بتوانیم به خوبی آن‌را کنترل کرده و از آسیب‌های ناشی از افزایش بیش از حد آن در امان بمانیم.

کلسترول چیست؟

کلسترول نوعی چربی طبیعی و ساخته شده توسط بدن است. بیشتر حجم کلسترول در خون ما (۷۵٪) توسط کبد تولید می‌شود و ۲۵٪ باقی‌مانده از غذاهایی است که می‌خوریم. همه ما می‌دانیم که سطح بالای کلسترول خون برای سلامت بدن خوب نیست، اما سطح مناسب کلسترول در حقیقت نقش مهمی در حفظ غشاهای سلولی و سنتز هورمون‌ها دارد. مراکز کنترل بیماری مانند بیمارستان‌ها و درمانگاه‌ها گزارش می‌دهند که یک سوم بزرگسالان دارای سطح کلسترول خون بالا هستند.

علائم کلسترول بالا

معمولاً کلسترول بالا هیچ نشانه‌ و علامت خاصی ایجاد نمی‌کند و ممکن است کلسترول خون فرد خیلی زیاد باشد. کلسترول بیش از حد می‌تواند در شریان‌ها پلاک و گرفتگی به وجود آورده، باعث ایجاد آترواسکلروز یا سخت شدن شریان‌ها شود. این پلاک جریان خون را در شریان‌ها محدود می‌کند و می‌تواند به مشکلات جدی پزشکی مانند حمله قلبی یا سکته مغزی منجر شود.

این مطلب را نیز بخوانید: حمله قلبی و علائم آن را بهتر بشناسید

تست کلسترول

انجمن قلب آمریکا توصیه می‌کند تمام بزرگسالان بالای ۲۰ سال باید سطح کلسترول خون خود را هر چهار تا شش سال بررسی کنند. غربالگری کلسترول با آزمایش خون انجام می‌شود که سه مورد را اندازه گیری می‌کند. آنچه بر روی کیت نمایشگرهای کلسترول ظاهر می‌شود شامل موارد زیر است:

  • کلسترول لیپوپروتئین با چگالی بالا یا کلسترول خوب (HDL)
  • کلسترول لیپوپروتئین با چگالی پایین یا کلسترول بد (LDL)
  • تری گلیسرید (TG)

کلسترول LDL: کلسترول ” بد”

کلسترول LDL که اغلب به عنوان کلسترول “بد” نامیده می‌شود، نوعی از این چربی است که تمایل به اتصال بر دیواره‌های شریان‌ها را دارد. سلول‌های سفید خون با کلسترول LDL ترکیب شده و پلاک‌های تنگ کننده شریانی را تشکیل می‌دهند که جریان خون را در سرخرگ محدود می‌کند. سطح کلسترول LDL برای اکثر افراد ۱۰۰ mg / dL یا کمتر است. اگر مبتلا به بیماری قلبی هستیدد، ممکن است لازم باشد تلاش کنید سطح آن‌را در mg / dl 70 و یا پایین‌تر حفظ کنید.

کلسترول HDL: کلسترول “خوب”

تمامی کلسترول‌ها بد نیستند. کلسترول لیپوپروتئین با چگالی بالا (کلسترول HDL) به عنوان کلسترول “خوب” شناخته شده است، زیرا در واقع برای حذف LDL  از جدار شریان‌ها فعالیت می‌کند. HDL بالاتر بهتر است، سطح ۶۰ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر و بالاتر از آن می‌تواند به کاهش خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی کمک کند و برعکس، سطح کمتر از ۴۰ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر و پایین تر، عامل خطر بالایی برای رشد بیماری‌های قلبی به شمار می‌رود.

تری‌گلیسیرید

تری گلیسرید نوعی از چربی موجود در خون است. سطوح نرمال تری گلیسیرید ۱۵۰ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر و کمتر است. سطوح بالاتر از آن می‌تواند خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی و سندرم متابولیک را افزایش دهد که همچنین یک عامل خطر جدی برای بیماری‌های قلبی، دیابت و سکته مغزی است. عوامل خطر برای بالا رفتن تری گلیسیرید شامل موارد زیر است:

  • چاقی
  • دیابت
  • سیگار کشیدن
  • سوء مصرف الکل
  • عدم فعالیت / عدم فعالیت ورزشی مناسب

كلسترول كلي (کلسترول تام)

آزمایش کلسترول میزان کلسترول تام خون شما را اندازه‌گیری می‌کند و سطح آن با ترکیبی از LDL، HDL   و VLDL (لیپوپروتئین با چگالی بسیار کم، یکی دیگر از انواع کلسترول بد) مشخص می‌شود. عدد بدست آمده از ۲۰۰ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر یا کمتر به عنوان مقدار مطلوب در نظر گرفته می‌شود. سطوح بالاتر از mg / dl 200و بیشتر از آن می‌تواند به این معنی باشد که شما در معرض خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی هستید.

نسبت کلسترول

هنگامی که مراقبت کننده بهداشتی حرفه‌ای مثل پزشک یا پرستار سطح کلسترول خون شما را بررسی می‌کند، نتایج به دست آمده مانند نسبت کلسترول و کلسترول تام (LDL، HDL، VLDL) را تفسیر و بحث خواهد کرد، و آنچه از هر دو مقدار آن‌ها به دست آید تعبیر کرده و نتیجه گیری را معنی می‌کنند. برای محاسبه نسبت کلسترول، کلسترول تام را بر تعداد HDL خون تقسیم می‌کنند. به عنوان مثال، اگر کلسترول تام ۲۰۰ و HDL، ۴۰ باشد، نسبت ۲۰۰ به ۴۰ معادل نسبت ۵ به ۱ است. نسبت پایین‌تر، خطر ابتلا به بیماری قلبی شما را کمتر می‌کند. پزشکان توصیه می‌کنند نسبت کلسترول خود را ۵ به ۱ یا کمتر حفظ کنید. نسبت مطلوب ۳٫۵ به ۱ است، در حالی که این نسبت می‌تواند در ارزیابی خطر بیماری‌های قلبی مفید باشد، پزشک‌تان پروفایل کلسترول شما را در نظر گرفته و بهترین درمان را برای شما تشخیص و انجام خواهد داد.

کلسترول در غذا

کلسترول در غذا همانند کلسترول خون شما نیست. برای اکثر افراد، کلسترول موجود در غذاهایی که می‌خورند دارای اثر کمی روی سطح کلسترول خون به صورت آنی است. با این حال، حدود ۳۰٪ از افراد “پاسخ دهنده” هستند که سطح کلسترول خون آن‌ها بعد از خوردن یک وعده غذایی بالا می‌رود. “پاسخ دهندگان” باید مواد غذایی با چربی‌های اشباع شده و چربی‌های ترانس مانند انواع روغن، گوشت چرب، فراورده‌های لبنی کامل، زرده تخم مرغ و بسیاری از غذاهای آماده را از برنامه غذایی خود حذف کنند.

کلسترول و تاریخچه خانوادگی

خوردن غذاهای غنی از کلسترول و چربی اشباع تنها علت کلسترول بالا در برخی از افراد است، برای بسیاری دیگر، ژنتیک مقصر است. یک بیماری ژنتیکی به نام هیپرکلسترولمی خانوادگی می‌تواند سطح کلسترول خون را افزایش دهد.

چه چیزی باعث افزایش خطر برای شما می‌شود؟

عوامل خطر زیادی برای کلسترول بالا وجود دارد این عوامل عبارتند از:

  • رژیم‌های غذایی با چربی‌های ترانس، چربی اشباع شده و کلسترول زیاد
  • داشتن اضافه وزن یا چاقی
  • شیوه زندگی کم تحرک
  • سایر عوامل خطرساز که نمی‌توانید آن‌ها را کنترل کنید عبارتند از: سن (با افزایش سن خطر کلسترول بالا زیاد می‌شود)، جنسیت (افزایش خطر ابتلا به کلسترول بالا زنان بعد از یائسگی) و سابقه خانوادگی.

کلسترول و جنسیت

زنان به طور کلی سطوح بالاتری از HDL یا کلسترول “خوب” را دارند، زیرا استروژن هورمون زنانه به افزایش سطح HDL کمک می کند. به همین دلیل است که بدن اکثر زنان تمایل دارد سطح کلسترول پایین‌تری نسبت به مردان داشته باشند، البته، تا زمان یائسگی و ترشح همورمون استروژن، پس از آن، سطح تری گلیسیرید شروع به افزایش می‌کند. همانطور که زنان در معرض یائسگی قرار می‌گیرند، مهم است که رژیم غذایی و وزن سالم داشته باشند تا بتوانید میزان کلسترول خون خود را کنترل کنند.

کلسترول و کودکان

سخت شدن شریان‌ها (آترواسکلروز) در دوران کودکی شروع می‌شود و ممکن است در ایجاد بیماری‌های قلبی در بزرگسالی نقش داشته باشد. کودکانی که والدین یا پدربزرگ و مادربزرگ آن‌ها مبتلا به آترواسکلروز کرونری یا هر نوع بیماری قلبی یا حمله قلبی یا کلسترول خون بالا هستند باید میزان کلسترول خود را بررسی کنند. انجمن قلب آمریکا توصیه می‌کند که این کودکان باید به طور مرتب ورزش کنند، وزن و یک رژیم غذایی سالم با چربی سالم به همراه مقدار زیادی میوه و سبزی داشته باشند و فشار خون بالا و احتمال دیابت در آنان کنترل شود. (اگر در کودک تشخیص داده شده است).

چرا کلسترول بالا مهم است؟

این شرایط شما را در معرض خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی و سکته مغزی قرار می‌دهد و باعث افزایش مرگ و میر می‌شود. سطح بالای LDL، می‌تواند باعث ایجاد پلاک در دیواره‌های شریان‌ها و محدود کردن آن‌ها و جریان خون می‌گردد. اگر اتصال برخی از این پلاک‌ها جداشده و درون رگ حرکت کنند، ممکن است در عروق تنگ و کوچک‌تر گیر افتاده، عروق را مسدود و جریان خون متصل به قلب یا مغز را قطع کرده و در نتیجه منجر به حمله قلبی یا سکته مغزی گردند.

چگونه کلسترول را کاهش دهیم

در چند مورد زیر روش‌های مناسب برای کاهش کلسترول ذکر شده است، سعی کنید آن‌ها را انجام دهید تا سلامت بمانید.

فیبر بیشتری بخورید

رژیم‌های غذایی با فیبر بالا می‌توانند LDL کلسترول (“بد”) را کاهش دهند. این رژیم‌های غذایی ممکن است به کاهش وزن نیز کمک کنند و داشتن اضافه وزن عامل مهمی برای کلسترول بالا تلقی می‌شود. غذاهای حاوی فیبر زیاد شامل میوه‌ها، سبزی‌ها، دانه‌های غلات کامل، حبوبات و لوبیا می‌شوند.

چربی‌های خود را بشناسید

انجمن قلب آمریکا توصیه می‌کند، فقط ۲۵ تا ۳۵ درصد از کالری روزانه خود را از چربی‌ها از جمله چربی‌های موجود در ماهی، آجیل و روغن‌های گیاهی دریافت کنید. برای افراد سالم نیز، چربی‌های اشباع شده نباید بیش از ۷ درصد از کل کالری روزانه آن‌ها را شامل شود. در یک رژیم غذایی ۲۰۰۰ کالری روزانه، حدود ۱۴۰ کالری (یا ۱۶ گرم) چربی اشباع شده مجاز است. اگر نیاز به کاهش کلسترول LDL خود دارید، چربی اشباع را به ۵ تا ۶ درصد کالری یا حدود ۱۱ تا ۱۳ گرم چربی اشباع در رژیم ۲۰۰۰ کالری محدود کنید. کاهش چربی‌های ترانس به کمتر از ۱٪ کل کالری روزانه نیز بسیار مهم است. این به معنای اجتناب از غذاهای سرخ شده و بسیاری از مواد غذایی ناخواسته است.

پروتئین‌های چابک

برای کاهش کلسترول، گوشت قرمز را محدود کنید و بیشتر ماهی و مرغ (طیور) بخورید.
چگونگی آماده سازی پروتئین‌های سالم:

  • تمام چربی‌ها را از گوشت بگیرید و قبل از آشپزی تمام پوست مرغ را دور بریزید.
  • مرغ را به صورت کبابی یا پخته شده مصرف کرده و از سرخ کردن آن اجتناب کنید.
  • قبل از سرو غذا،  تمام چربی را از هر نوع گوشت دا کرده و دور بریزید.
  • از خوردن گوشت‌های فرآوری شده از قبیل هات داگ و یا کالباس‌های سرد اجتناب کنید، حتی آنهایی که با برچسب “کم چرب” نام گذاری شده‌اند، زیرا بسیاری از آن‌ها هنوز اشباع از چربی و کالری هستند.
  • ماهی‌های چرب مانند ماهی آزاد و قزل آلا دارای اسیدهای چرب امگا ۳ هستند که می‌توانند سطح تری گلیسیرید را کاهش دهند و سطح کلسترول خوب (HDL) را بهبود بخشد.
  • پروتئین سویا نیز می‌تواند اثر مفیدی بر کمک به کاهش LDL کلسترول (“بد”) و تری گلیسیرید داشته باشد، در حالی که باعث بالا بردن سطح کلسترول HDL  نیز می‌شود.

رژیم کم کربوهیدرات

رژیم‌های کم کربوهیدرات ممکن است به بهبود کلسترول HDL (“خوب”) کمک کنند. موسسه ملی بهداشت آمریکا در یک مطالعه نشان داد، در حالی که در هر دو رژیم غذایی کم چرب و کم کربوهیدرات در طول دوره مطالعه دو ساله افراد به خوبی وزن از دست دادند، رژیم های غذایی کم کربوهیدرات همچنین سطح کلسترول HDL را بهبود بخشید. مشکل رژیم‌های کم کربوهیدرات این است که  رعایت آ‌ن‌ها ممکن است دشوار باشد و اغلب افراد پس از مدتی قادر به ادامه آن نیستند. در مورد بهترین برنامه غذای سالم برای مدیریت کلسترول، با پزشک خود مشورت کنید.

از دست دادن وزن

کاهش وزن می‌تواند به کاهش کلسترول کمک کند، چاقی و اضافه وزن باعث افزایش سطح LDL کلسترول (“بد”) می‌شود. از دست دادن وزن می‌تواند به کاهش کلسترول LDL و تری گلیسیرید کمک کرده و سطح کلسترول HDL  را افزایش دهد.

ترک سیگار

سیگار کشیدن فقط برای ریه‌ها آسیب نمی‌رساند بلکه باعث کاهش HDL کلسترول (“خوب”) شده و خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی و سکته مغزی را افزایش می‌دهد. هنگامی که سیگار را ترک می‌کنید سطح HDL شما افزایش می‌یابد. با پزشک خود درباره برنامه ترک سیگار صحبت کنید.

ورزش

ورزش منظم می‌تواند کلسترول HDL (“خوب”) را به میزان ۶٪ افزایش و کلسترول  LDL (“بد”) را ۱۰٪ کاهش دهد. فقط ۴۰ دقیقه ورزش مانند راه رفتن، شنا کردن و دوچرخه سواری، سه تا چهار بار در هفته می‌تواند بر میزان کلسترول خون تاثیر بگذارد. درباره شروع برنامه ورزشی با پزشک خود صحبت کنید.

داروهای کلسترول

گاهی اوقات تنها رژیم غذایی سالم و ورزش منظم برای رسیدن به سطح کلسترول پایین و سالم کافی نیست. این مورد اغلب زمانی اتفاق می‌افتد که کلسترول بالا بر اثر عوامل ژنتیکی ایجاد می‌شود و در چنین شرایطی داروها می‌توانند کمک کنند. استاتین‌ها معمولاً اولین انتخاب هستند زیرا خطر ابتلا به حمله قلبی و سکته مغزی را نیز کاهش می‌دهند. سایر انواع داروهایی که ممکن است تجویز شوند عبارتند از: مهارکننده‌های جذب کلسترول انتخابی، رزین‌ها (همچنین به عنوان داروهای اتصال دهنده اسید روغنی یا داروهای اتصال دهنده صفرا) و درمان‌های کاهش دهنده چربی مانند فیبرات‌ها، نیاسین و امگا ۳٫

درمان کلسترول خون

درمان‌های مختلفی برای کلسترول بالا وجود دارد، بهترین روش‌های موود و مناسب در موارد زیر بیان شده است، به آن‌ها عمل کنید.

مکمل‌ها

چندین مکمل غذایی در بهبود کلسترول مفید عمل می‌کند. مکمل‌های تغذیه‌ای که باعث کاهش کلسترول می‌شوند در زیر بیان شده است.

  • روغن ماهی می‌تواند تری گلیسیرید را کاهش دهد، و پروتئین سویا نیز به میزان کمی از LDL (“بد”) و تری گلیسیرید می‌کاهد و HDL (“خوب”) را افزایش می‌دهد.
  • استنول‌ها و استرول‌های گیاهی به طور طبیعی در بعضی از میوه‌ها، سبزی‌، آجیل، دانه‌ها و حبوبات و آجیل یافت شده که ممکن است باعث جذب کلسترول در روده شوند.
  • اسید نیکوتینیک (نیاسین یا ویتامین B3) اغلب برای بهبود کلسترول بالا تجویز می‌شود. اغلب، دوزهای موجود در مکمل‌های ویتامینی برای درمان کلسترول بالا کافی نیستند، از طرفی به علت پتانسیل عوارض جانبی، دوزهای بالاتر باید تحت نظارت پزشک مورد مصرف قرار گیرند.

درمان‌های گیاهی کلسترول خون

سیر اغلب به عنوان یک درمان برای کاهش کلسترول شناخته شده است؛ با این حال، یک آزمایش بزرگ نشان داد سیر در انجام این کار موثر نیست. بسیاری از گیاهان و داروهای خانگی نیز ادعا می‌کنند که کلسترول را کاهش می‌دهند. داروهای گیاهی ادعا شده برای درمان کلسترول:

  • گوگولیپید (guggulsterone)
  • برنج مخمر قرمز
  • پولیکوسانول
  • دانه شنبلیله و برگ آن
  • عصاره کنگر فرنگی
  • گیاه بومادران
  • ریحان
  • زنجبیل
  • زردچوبه
  • رزماری

بهبود و کاهش سطح کلسترول بسیاری از این داروها به صورت علمی اثبات نشده است، قبل از مصرف مکمل‌های گیاهی، با پزشک خود مشورت کنید، زیرا بسیاری از آن‌ها ممکن است عوارض جانبی داشته باشند یا با داروهایی که در حال حاضر مصرف می‌کنید تداخل پیدا کرده و بدن شما را به شده تحت تاثیر قرار دهند.

سطح کلسترول چقدر باید کاهش یابد؟

هنگامی که به دنبال کاهش کلسترول تام هستید، چه عددی باید به عنوان هدف شما دنبال شود؟ پاسخ ساده و اثبات شده است، عدد کلسترول تام از ۲۰۰ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر مطلوب است.

عدد هدف برای LDL (“بد”) ۱۰۰ mg / dL یا پایین‌تر و HDL (“خوب”) ۶۰ mg/dl یا بالاتر است. اگر شما دارای عوامل خطر بالا برای بیماری قلبی یا سکته مغزی، از جمله فشار خون بالا، مصرف سیگار، سابقه خانوادگی بیماری قلبی، سن بیش از ۴۵ سال برای مردان و ۵۵ سال برای زنان، کلسترول HDL پایین (زیر ۴۰ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر) یا چاق و یا غیر فعال هستید، ممکن است نیاز به تعیین هدف سطح LDL 70 mg / dL و یا پایین تر، داشته باشید.

آیا آسیب ناشی از کلسترول بالا می تواند از بین برود؟

خبر خوب اینجاست که شما ممکن است قادر به معکوس کردن برخی از آسیب‌های آترواسکلروز (سخت شدن شریان‌ها به علت ایجاد پلاک) باشید.

معکوس کردن کلسترول بد:

  • Dean Ornish بر یک رژیم غذایی کم چرب و گیاهخواری تأکید می‌کند که نشان می‌دهد انسداد شریان‌ها با رعایت این رژیم‌ها قابل برگشت است.
  • یک مطالعه در مجله پزشکی بریتانیا نشان داد که رژیم کم کربوهیدرات باعث کاهش کلسترول LDL می‌شود.
  • ورزش منظم LDL را کاهش و HDL را افزایش  می‌دهد، به علاوه سبب تقویت سیستم قلب و عروق شما می‌گردد.
منبع
medicinenet
برچسب ها

صدریه صامتی

کارشناسی ارشد مهندسی علوم و صنایع غذایی

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

بستن
بستن